Ο Ευτύχης Μπιτσάκης που έφυγε χθες σε ηλικία 98 χρονών, πέραν των θεωρητικής του συνεισφοράς στον μαρξισμό και την ενεργή συμμετοχή του στο κομμουνιστικό κίνημα, ήταν μεταξύ αυτών των φυσικών και φιλοσόφων που προσέγγισαν τις θεωρίες και ανακαλύψεις της Φυσικής πέραν της κυρίαρχης θετικιστικής οπτικής. Υποστηρικτής του διαλεκτικού υλισμού και επιστημονικού ρεαλισμού. Μίλησε για το διαρκές γίγνεσθαι της ύλης και τη δυναμική του ελάχιστου στον φυσικό κόσμο.
Συνέβαλε τα μέγιστα σε αυτά μέσα από τις διατριβές, τις μελέτες, τα βιβλία του. Μεταξύ των πολλών από αυτά η Η εξέλιξη των θεωριών της Φυσικής, η Διαλεκτική και Νεώτερη Φυσική, Χώρος και Χρόνος, Η δυναμική του ελάχιστου, Το Είναι και το γίγνεσθαι κ.α.π. Όπως γράφει σε ένα από αυτά, το σωμάτιο δεν είναι το μεμονωμένο της Νευτώνειας Φυσικής, αλλά μέσα στο πεδίο και τις σχέσεις του που έχουν οντικό χαρακτήρα. Το είναι περνάει μέσα από το γίγνεσθαι, σε μιά διαρκή αλληλεπίδραση και εξέλιξη της ύλης. Αυτή είναι η φυσική πραγματικότητα, σε αντίθεση με την Κοπενχάγεια ερμηνεία της κβαντικής, με την απροσδιοριστία της και την μη παραδοχή της αντικειμενικής πραγματικότητας. Ένας από τους πολέμιους της τελευταίας ήταν και ο Αϊνστάϊν.
Παρακάτω παραθέτουμε δύο κείμενα για τον Ευτύχη Μπιτσάκη. Το ένα από το χώρο της Φυσικής και το άλλο της Πολιτικής:
Ευτύχης Μπιτσάκης (1927 – 2025)
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης γεννήθηκε στο Κάδρος του Δήμου Καντάνου της Κρήτης. Σπούδασε Χημεία στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, Θεωρητική Φυσική και Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Ήταν διδάκτορας της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Paris VIII και διδάκτορας Φιλοσοφίας των Επιστημών της Επικρατείας της Γαλλίας. Δίδαξε Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Paris XI (Orsay) και Φιλοσοφία των Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Paris VIII.
Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα (1976) εργάστηκε ως κύριος ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Το 1981 εκλέχθηκε τακτικός καθηγητής στην Έδρα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και επί έξι έτη ήταν κοσμήτορας της φιλοσοφικής σχολής. Παλαιός υφηγητής θεωρητικής φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, δίδαξε στο φυσικό τμήμα το μάθημα «Εισαγωγή στις Φυσικές Θεωρίες». Κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντα του ήταν τα θεμέλια των επιστημών (Σχετικότητα, Κβαντική Μηχανική), ή Οντολογία, η Γνωσιοθεωρία και η Φιλοσοφική Ανθρωπολογία. Βιβλία και άρθρα του σ’αυτά τα γνωστικά πεδία κυκλοφορούν στις κυριότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Ο Ε. Μπιτσάκης εντάχθηκε από τα μαθητικά του χρόνια στο αριστερό κίνημα. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου καταδικάστηκε σε πολυετή φυλάκιση. Στη διάρκεια της δικτατορίας μετείχε ενεργά στο αντιδικτατορικό κίνημα της Ευρώπης, ως μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Ο Μπιτσάκης είχε αναπτύξει πολύμορφη κοινωνική δραστηριότητα στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Επιστημόνων, της Ουνέσκο, του Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών του Παρισιού, κλπ. Επίσης μετείχε στην οργάνωση του Ελεύθερου Ανοικτού Πανεπιστημίου του Παρισιού και ήταν μέλος της Ομάδας του Δήμου Αθηναίων και του Υπουργείου Πολιτισμού για τη δημιουργία των Ανοικτών Πανεπιστημίων. Είχε την πρωτοβουλία της οργάνωσης του Σεμιναρίου «Θεμέλια των Επιστημών» (Φυσικό Τμήμα, Πανεπιστήμιο Αθηνών) και την ευθύνη της οργάνωσης πολλών ελληνικών και διεθνών επιστημονικών συνεδρίων. Τέλος, είχε την ευθύνη της δημιουργίας του περιοδικού «Σύγχρονα Θέματα», μετείχε στην εκδοτική ομάδα του περιοδικού «Διαλεκτική» και από το 1992 είναι εκδότης του θεωρητικού περιοδικού «Ουτοπία». Ο Ε. Μπιτσάκης ήταν μέλος της Συντ. Επιτροπής του περιοδικού «Physics Essays», Πανεπιστημίου του Toronto, επίτιμος Διδάκτωρ του Πολυτεχνείου Κρήτης και Ιππότης του Φοίνικα (Γαλλία).
Ακολουθεί ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Ευτύχη Μπιτσάκη, «Χώρος και Χρόνος, Η συνεχιζόμενη αναζήτηση» , 2014, εκδόσεις ΑΓΡΑ:
(…) Οι πρωτόγονοι, κατά το προλεκτικό στάδιο της νόησης, έστρεφαν το βλέμμα τους στον ουρανό με φόβο, με απορία και με ελπίδα. Με την ανάπτυξη της γλώσσας, διατυπώθηκαν οι πρώτες μυθικές κοσμογονίες. (Ο μύθος υπήρξε η πρώτη μορφή κοσμοθεωρίας για το γένος των θνητών.) Η πρωτόγονη, ανθρωπορφική φαντασία, οίκισε το ανιμιστικό της Σύμπαν με θεούς, δαίμονες, νεράιδες, φαντάσματα, συνολικά με ανθρωπόμορφα όντα, άλλα εχθρικά και άλλα φιλικά προς τους ανθρώπους.
Οι ορθολογικές φιλοσοφίες των προσωκρατικών, και άλλων σχολών και λαών, χωρίς να απαλλαγούν από μυθικά στοιχεία, επιχείρησαν να ερμηνεύσουν τα φυσικά φαινόμενα με φυσικά αίτια. Εντούτοις οι θεοί δεν εξορίστηκαν ούτε από το Σύμπαν των Προσωκρατικών. Όμως, από δημιουργοί υποβιβάστηκαν σε δημιουργήματα της Φύσης.
Κατά τους Ίωνες, το Σύμπαν είναι άπειρο, αγέννητο και σε αέναη μεταμόρφωση. Το Σύμπαν των Ελεατών ήταν αγέννητο και ανώλεθρο, αλλά «δεμένο με τις αλυσίδες του χρόνου». Με τους Ελεάτες, η τυπική λογική (είναι ή δεν είναι), αντιπαρατέθηκε στη διελεύκανση των Ιώνων (είναι και δεν είναι). Αντίστοιχα, η αριθμολογία των Πυθαγορείων και ο πλατωνικός ιδεαλισμός αντιτάχθηκαν στην φυσιοκτρατία των προσωκρατικών. (Η ρήξη στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία σημαδεύτηκε κυρίως από τη σύγκρουση της δημοκρίτειας φυσιοκρατικής φιλοσοφίας με τον πλατωνικό κόσμο των ιδεών.)
Ύστερα από δύο χιλιάδες χρόνια περίπου, μετά την σχεδόν απόλυτη κυριαρχία του γεωκεντρικού-θεοκρατικού του Σύμπαντος, μετά τη λεγόμενη «Αναγέννηση» είχε σημάνει η ώρα της Επιστήμης.
Επιστήμη: Άρνηση και νόμιμος κληρονόμος της φιλοσοφίας. Με το έργο του Γαλιλαίου, του Κοπέρνικου, του Κέπλερ, του Νεύτωνα και των λιγότερο γνωστών επιστημόνων, η μεγαλοφυής διαίσθηση του Αρίσταρχου μεταλλάχθηκε σε επιστημονική θεωρία: στο άπειρο, στατικό και μηχναικστικό Σύμπαν του Νεύτωνα.
Το μηχανιστικό Σύμπαν στην πραγματικότητα προϋπέθετε την απειρότητα του χώρου και του χρόνου. Ο άπειρος ευκλείδειος χώρος, «αισθητήριον του θεού» ήταν ανεξάρτητος από την παρουσία της ύλης. Παρόμοια, ο παγκόσμιος, απόλυτος χρόνος, ο οποίος αντιστοιχούσε στην πανταχού παρουσία του Θεού, υποτίθεται ότι έρρεε ανεξάρτητα από την κίνηση της ύλης. Ως προς την ύλη: Τα συμπαγή, σκληρά, άθραυστα σωμάτια του Νέυτωνα ήταν αντίγραφο των ατόμων του Δημοκρίτου. Όμως, αντίθετα με τα αδημιούργητα δημοκρίτεια άτομα, τα «σωμάτια» είχαν δημιουργηθεί από τον Θεό κατά την πρώτη στιγμή της Δημιουργίας. Επιστημονικός ρεαλισμός, με μεταφυσικό θεμέλιο. Επιστημονική πρόοδος και φιλοσοφική οπισθοδρόμηση.
Η ηλεκτρομαγνητική θεωρία του Μάξγουελ είχε ήδη υπονομεύσει το μηχανιστικό κοσμοείδωλο της κλασσικής φυσικής. Αλλά μόνο κατά τις αρχές του 20ου αιώνα, τα κβάντα και η Σχετικότητα ανέδειξαν τα ιστορικά όρια της Φυσικής του Νεύτωνα. Επιπλέον, αποτέλεσαν τα θεμέλια μιάς δυναμικής αντίληψης για τον κόσμο. (Το σήμερα προσιτό μέρος του Σύμπαντος.)
Οι θεωρίες του Αϊνστάιν απέδειξαν την σχετικότητα των απόλυτων μεγεθών της κλασσικής φυσικής: του μήκους, του χρόνου, της μάζας, της ενέργειας κλπ. Αλλά η Ειδική Θεωρία τςη Σχετικότητας (1905) με διαλεκτικές εκθέσεις, δημιούργησε νέα, απόλυτα μεγέθη στον τετραδιάστατο χωρόχρονο του Μινκόφσκι. Ο γνωσιολογικός σχετικισμός είχε αρθεί: Η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας αντιπροσώπευε τώρα μια νέα ισχυρότερη αντικειμενικότητα.
Στην προσπάθειά του να διατυπώσει τους νόμους της Φυσικής με μορφή ανεξάρτητη και από τα μη γαλιλαιικά συστήματα αναφοράς, ο Αϊνστάιν διατύπωσε την χρονογεωμετρική θεωρία της βαρύτητας, δηλαδή τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας, στο πλαίσιο της οποίας η μορφή του χώρου και η ροή του χρόνου καθορίζονται από την κίνηση της ύλης. Η θεωρία της βαρύτητας του Αϊνστάιν αποτέλεσε, όπως είναι γνωστό, το μαθηματικό πλαίσιο για τη δημιουργία κοσμολογικών προτύπων τα οποία, παρά τον τοπικό χαρακτήρα της θεωρίας του Αϊνστάιν, φιλοδοξούν να εξηγήσουν και τη γέννηση και την εξέλιξη του Σύμπαντος. Κυρίαρχο σήμερα είναι το οιονεί μεταφυσικό πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης (του Big Bang κατά την ειρωνική διατύπωση του Χόυλ).
Η μεταφυσική και οι θεωρίες του Αϊνστάιν διατυπώθηκαν σε διαφορετικά οντολογικά θεμέλια. Αλλά τα δύο «παραδείγματα’ συναντήθηκαν και η συνάρτηση του «μικρού» με το «Μέγα» υπήρξε εξαιρετικά γόνιμη.
Η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας αποτέλεσε το πλαίσιο της ορμητικής ανάπτυξης της μικροφυσικής, η οποία έφερε στο φως νέες πραγματικότητες – στοιχειώδη σωμάτια, συστατικά στοιχειωδών σωματιδίων, χωροχρονικές σχέσεις μεταξύ μικροφυσικών οντοτήτων – ανέδειξε γόνιμες συμμετρίες, συνέλαβε φαινόμενα απο τη λανθάνουσα ύπαρξη του υποκβαντικού επιπέδου, συνέβαλε στην αποκάλυψη της οντικής ενότητας των μικροσωματίων, συγκεκριμενοποίησε την ενότητα της ύλης και του πεδίου κλπ (Κατά τον Αϊνστάιν, ύλη είναι τόσο τα μαγικά σωμάτια όσο και το ηλεκτρομαγνητικό και το βαρυτικό πεδίο.)
Άλλος καρπός της συνάντησης ήταν η μετατροπή της θεωρίας της βαρύτητας του Αϊνστάιν, από μαθηματική σε φυσική θεωρία. Οι γνώσεις της μικροφυσικής ανέδειξαν το γίγνεσθαι, την ιστορικότητα των μορφών της ύλης στο προσιτό μέρος του Σύμπαντος. Αναδραστικά, η μελέτη του κοσμικού γίγνεσθαι πλούτισε με νέα δεδομένα τη μικροφυσική. Το σήμερα κυρίαρχο πρότυπο ειδικά, αξιοποιώντας τα δεδομένα της Φυσικής, αποκάλυψε ότι οι μορφές της ύλης, αντίθετα με το δημοκρίτειο-νευτώνειο πρότυπο, έχουν μια ιστορία μέσα στο χρόνο. Με τους σημερινούς γιγάντιους επιταχυντές «παίζεται» το μέλλον της μικροφυσικής, όσο και της Κοσμολογίας, αλλά, από άλλη άποψη, και το μέλλον της ανθρωπότητας.
Η περιπέτεια της μικροφυσικής αποτελεί οργανικό μέρος της τραγικής ανθρώπινης περιπέτειας. Η επιστήμη φώτισε τα βάθη της ύλης και τις «εσχατιές» του ουρανού. Με τις τεχνολογικές της συνέπειες επαναστατικοποίησε τις σύγχρονες κοινωνίες. Αλλά το «φως του Λόγου» έχει και τη σκοτεινή, ορατή όψη του. Ανεξάρτητα ή μη από τη θέληση των επιστημόνων, η σημερινή βάρβαρη κατάσταση της ανθρωπότητας αφείλεται από τη μιά στις αντινομίες που τις όξυνε η τεχνολογική πρόοδος και από την άλλη στα όπλα: πυρηνικά, χημικά και βιολογικά, προϊόντα τριών βασικών βασικών επιστημών.
Αλλά: Δεν είναι ίσως αυταπάτη, η έλλογη ελπίδα ότι κάποτε οι επιστήμες, και ειδικά η Φυσική, θα κληθούν να υπηρετήσουν όχι απλώς τη γνώση, αλλά έναν νέο πολιτισμό, που θεμελιώνεται στο «άνθρωπος προς άνθρωπον φίλος». Και τότε, το «φῶς του Λόγου» δεν θα φέγγει «ἐν τῇ σκοτείᾳ».
Έφυγε από τη ζωή ο σύντροφος Ευτύχης Μπιτσάκης
Έφυγε σήμερα 19/8/2025 από τη ζωή ο σύντροφος Ευτύχης Μπιτσάκης, στο νοσοκομείο Αλεξάνδρα, όπου νοσηλευόταν τις τελευταίες μέρες.
Αποχαιρετούμε σήμερα ένα σπουδαίο άνθρωπο, κομμουνιστή, επιστήμονα και φιλόσοφο, που με τη στάση του και το τεράστιο έργο σημάδεψε το κομμουνιστικό κίνημα στην Ελλάδα, από την κατοχή ως σήμερα, ιδιαίτερα στις στιγμές της αναγκαίας επαναστατικής αναζήτησης και κομμουνιστικής τομής. Μείναμε λιγότεροι, γίναμε φτωχότεροι: η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα, η μαρξιστική διανόηση, η οικογένεια του, η αριστερά, η οργάνωση του η Κομμουνιστική Απελευθέρωση.
Ο σ. Ευτύχης, όμως, μας έκανε όλους πλουσιότερους με το μεγάλο θεωρητικό και συγγραφικό του έργο, τις διηγήσεις του, τις παρεμβάσεις του, τους αγώνες του.
Έζησε 98 χρόνια, γεννημένος το Δεκέμβρη του 1927 στο Κάδρος Κανδάνου, της επαρχίας Κισσάμου του νομού Χανίων. Πνεύμα πρωτοπόρο και ανήσυχο μπήκε στην ΕΠΟΝ το 1943 σε ηλικία 16 ετών για να παλέψει ενάντια στη φασιστική κατοχή. Καταδικάστηκε σε θάνατο σε ηλικία 19 ετών και μετά από ποινή που μετατράπηκε σε 18ετή κάθειρξη έμεινε δεσμώτης μέχρι το 1955. Φυλακίστηκε στο Ιτζεδίν στο Καλάμι Χανίων, στις φυλακές Αβέρωφ, στη Σύρο και εξορίστηκε στη Γυάρο.
Μετά την επιστροφή του από την εξορία, χρεώθηκε ως μέλος του ΚΚΕ σε διάφορα καθήκοντα. Στη Σπουδάζουσα της ΕΔΑ Αθήνας ως Γραμματέας της από το 1956-1958, στην εφημερίδα Αυγή, στην Εκτελεστική Επιτροπή της ΕΔΑ, υπεύθυνος του θεωρητικού περιοδικού Σύγχρονα Θέματα. Μετά τη λήψη του πτυχίου του, το 1958, δούλευε σε ιδιωτική φαρμακευτική εταιρεία. Με την έλλειψη πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων για να μπορέσει να συνεχίσει το ερευνητικό και διδακτικό έργο του, το 1965 αποφάσισε να φύγει στην Γαλλία για διδακτορικές σπουδές και διδασκαλία, έτσι η δικτατορία στην Ελλάδα τον βρήκε στο εξωτερικό όπου ανέπτυξε πλούσια αντιχουντική δράση. Διετέλεσε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ από το 1968-1973. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1976. Συνέβαλε στη συνέχεια στην έκδοση των θεωρητικών περιοδικών Επιστημονική Σκέψη.
Αποχώρησε από το ΚΚΕ το 1989 και εντάχτηκε στο Νέο Αριστερό Ρεύμα. Εκλέχτηκε στην Πολιτική Επιτροπή του ΝΑΡ το 1990. Συνέβαλε στην έκδοση για μεγάλο διάστημα της Διαλεκτικής και από το 1992 ως εκδότης του 3μηνιαίου θεωρητικού περιοδικού Ουτοπία.
Εντάχτηκε στη νέα οργάνωση, Κομμουνιστική Απελευθέρωση από τη συγκρότηση της το 2025 ως μέλος της Οργάνωσης Βάσης Ανατολικών, προσβλέποντας όπως ο ίδιος δήλωσε «Με βάση την θετική και την αρνητική πείρα του ελληνικού και του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος, χρειάζεται να περάσουμε σε μια νέα περίοδο δημιουργικών επεξεργασιών και ανάπτυξης της μαρξιστικής θεωρίας, με την ενεργητική συμβολή όλων μας. Γιατί η πληρότητα της ζωής σήμερα μπορεί να πραγματωθεί μόνο με τη συνειδητή συμμετοχή στην πράξη για το ξεπέρασμα της ταξικής δουλείας και των αλλοτριώσεων που αυτή συνεπάγεται».
Είχε σπουδές στη Χημεία στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, Θεωρητική Φυσική και Φιλοσοφία στο Παρίσι. Το έργο του σε όλα τα πεδία πλούσιο ειδικά για τη σχετικότητα και την κβαντική μηχανική. Επίσης, για την οντολογία, τη γνωσιοθεωρία, τη φιλοσοφία, την ανθρωπολογία.
Μιλούσε αγγλικά και γαλλικά. Δίδαξε στα Πανεπιστήμια του Παρισιού και των Ιωαννίνων. Συμμετείχε σε πολλά διεθνή επιστημονικά και φιλοσοφικά συνέδρια.
Πολυσχιδής και πολυγραφότατος. Δεκάδες τα βιβλία του που έχουν εκδοθεί, αρκετά έχουν κυκλοφορήσει αρχικά σε ξένες γλώσσες, ενώ πολλά έχουν μεταφραστεί στις κυριότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Ξεχωρίζουμε τα φιλοσοφικά και πολιτικά βιβλία που επέδρασαν στη σκέψη και τις πολιτικές επιλογές του χώρου της ριζοσπαστικής, αντικαπιταλιστικής, κομμουνιστικής αριστεράς.
Το πρώτο του βιβλίο «Φυσική και Φιλοσοφία» το έγραψε το 1965 με το ψευδώνυμο Κώστας Πολίτης, που επανακυκλοφόρησε με τον τίτλο το «Είναι και το Γίγνεσθαι». Ακολούθησαν: «Θεωρία και Πράξη», «Το αειθαλές δένδρο της γνώσης», «Δρόμοι της διαλεκτικής», «Η εξέλιξη των θεωριών», «Η ύλη και το πνεύμα», «Από την πυρά στον άμβωνα», «Ανθρώπινη φύση».
Το «Ρήξη ή ενσωμάτωση» που εκδόθηκε το 1989 εκείνη την κρίσιμη περίοδο των κοσμογονικών αλλαγών που σημαδεύτηκαν από τον κλονισμό και τελικά την κατάρρευση των χωρών του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού και στη χώρα από την εισχώρηση του ΚΚΕ μέσω τότε του Ενιαίου τότε Συνασπισμού στις αστικές κυβερνήσεις Τζανετάκη με ΝΔ και οικουμενική με Ζολώτα. Βιβλίο που συνέβαλλε στη μεγάλη τομή που έγινε τότε για τη ρήξη χιλιάδων αγωνιστών από τη γραμμή του κυβερνητισμού και της ενσωμάτωσης. Όπως σημείωνε ο Ευτύχης στον πρόλογο «Ρήξη δε σημαίνει σειρά ρήξεων με τον καπιταλισμό στα πλαίσια πάντα του καπιταλισμού. Σημαίνει άλμα, επαναστατικό μετασχηματισμό που θα είναι ώριμος καρπός αγώνων που θα κλιμακώνονται… Ποια αριστερά ; Πριν απόλα κομμουνιστική και μαζί με αυτήν μια διαρκώς αναπτυσσόμενη συμμαχία στρατηγικού χαρακτήρα ολόκληρη η αριστερά ανανεωμένη, επαναστατική στο ύψος των μεγάλων κινδύνων και των μεγάλων ελπίδων της εποχής μας.»
Συνέβαλε καθοριστικά στην κριτική προσέγγιση των χωρών του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού και στον αναγκαίο επανακαθορισμό των κριτηρίων μας για το σοσιαλισμό με το βιβλίο του «Ένα φάντασμα πλανιέται». Σταθερή είναι η άποψη του Μπιτσάκη, ότι, η δημιουργική ανάπτυξη του μαρξισμού προϋποθέτει ανάδειξη και ερμηνεία των στρεβλώσεών του, συγκεκριμένη τοποθέτηση για την αποτυχία του “υπαρκτού σοσιαλισμού”
Δεν σταμάτησε το συγγραφικό του έργο ούτε λεπτό και μάλιστα τον Νοέμβρη του 2024 εκδόθηκε το τελευταίο του βιβλίο «Για μια εγκόσμια ηθική».
Με τα έργα του συνέβαλε καθοριστικά στο άνοιγμα των οριζόντων όλων μας, σηματοδότησε τις γνώσεις, τη συνείδηση και τις επιλογές της νέας γενιάς και των μεγαλύτερων.
Ο Ευτύχης στάθηκε σε αυτό το ταξίδι ένας αιρετικός, ριζοσπάστης, συνεχώς οργανωμένος κομμουνιστής με απόψεις που υπεράσπιζε με πείσμα και επιμονή, με διαφωνίες που διατύπωνε με πολιτικό πολιτισμό και ανοικτά. Πολυσχιδής, πρωτοπόρος, απαιτητικός. Δημιουργικό και ανήσυχο πνεύμα. Απαιτητικός για την επαναστατική θεωρία, καθώς όπως έλεγε συχνά «δεν υπάρχει χωρίς θεωρία επαναστατική πράξη», την ανάπτυξη του μαρξισμού και του διαλεκτικού υλισμού ιδιαίτερα απευθυνόμενος προς τους νέους κομμουνιστές και αγωνιστές
Είναι από τους κορυφαίους και τολμούμε να πούμε ίσως και ο κορυφαίος έλληνας διανοούμενος, που έχει δώσει έργα, μελέτες, έρευνες σε ένα μεγάλο πεδίο επιστημονικών, φιλοσοφικών και πολιτικών θεμάτων.
Τον Ευτύχη δεν τον ζήσαμε μόνο μέσα από τα βιβλία του, το έργο του, την πολιτική και κινηματική του δράση αρνούμενος την υποταγή, το συμβιβασμό. Τον γνωρίσαμε και τον ζήσαμε και με τις προσωπική του ζωή που αποτύπωνε τις επιλογές της ζωής του. Παντρεύτηκε το 1962 την ζωγράφο και συνταξιούχο σήμερα του ΟΤΕ, Μαρία Κοκκίνου και έχουν γυιό το Γιάννη Μπιτσάκη, επίσης, φυσικό, που έχει μελετήσει και τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων.
Η όλη στάση ζωής του αποτύπωνε το παράδειγμα του κομμουνιστή διανοούμενου. Αγαπούσε τη φύση και αντιτασσόταν στη λεηλασία του περιβάλλοντος (ενδεικτικό και σε αυτό το βιβλίο του «Θύελλες της Προόδου»). Αρνιόταν το αυτοκίνητο και του άρεσε το περπάτημα, που συνέβαλε στη γερή κράση του, παρά τη σωματική του καταπόνηση από τα χρόνια της εξορίας.
Ο ίδιος τα τελευταία χρόνια χαρακτήριζε τον εαυτό του αγρότη, του άρεσε να μένει συχνά στο χωριό του στο Κάδρος και να παλεύει με τα χωράφια και τα δέντρα του, δεμένος αδιάρρηκτα με την Κρήτη, αν και η μόνιμη κατοικία του ήταν στο Βύρωνα. Και σε αυτή τη γειτονιά ήξερε τα προβλήματα της και τις δράσεις της. Συμμετείχε εξ αρχής (από το 1994) στη συγκρότηση της Αριστερής Παρέμβασης Βύρωνα με την υπογραφή της ιδρυτικής της διακήρυξης. Του άρεσε ο κινηματογράφος, το θέατρο, η μουσική.
Ο Ευτύχης έχει διεθνή αναγνώριση από τους επιστήμονες και μαρξιστές. Ανήκει σε όλες και όλους μας. Άφησε ένα τεράστιο έργο που είναι ανεκτίμητο που εμείς ως Κομμουνιστική Απελευθέρωση θα το αξιοποιούμε συνεχώς και ένα μεγάλο κενό που θα δώσουμε όλες τις δυνάμεις μας να το καλύψουμε.
Η πολιτική του κηδεία θα γίνει στη γενέτειρά του Κρήτη. Λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν σύντομα
Αθάνατος.
